Ruhsatsız Yapılara Elektrik ve Su Aboneliği Zorunluluğu
3194 sayılı İmar Kanunu, yapı niteliği taşıyan her imalatın ruhsatlandırılmasını esas alır; ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların yıkımını ve yapı sahiplerine idari yaptırım uygulanmasını açık biçimde öngörür. Bu katı normatif çerçeve içinde bakıldığında, aynı Kanun’da ruhsatsız veya yapı kullanma izni bulunmayan binalara su ve elektrik gibi temel altyapı hizmetlerinin bağlanmasını öngören bir hükmün bulunması, ilk bakışta normatif bir gerilim yaratmaktadır. Bu gerilim, sosyal devlet ilkesinin ve fiilî toplumsal ihtiyaçların, imar yaptırımlarının kamu hizmetlerinin sunumunu tamamen engelleyecek şekilde uygulanmasına izin vermemesi nedeniyle ortaya çıkmaktadır.
Geçici 11. Madde Kapsamında Geçici Abonelik Şartları
3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 11. maddesi uyarınca, geçici su ve/veya elektrik aboneliği tesis edilebilmesi için aşağıdaki şartlar aranır:
- Yapının 31/12/2021 tarihinden önce yapılmış olması hâlinde yapı (inşaat) ruhsatı aranmaz.
- Yol, su, elektrik, kanalizasyon, telefon veya doğal gaz altyapı hizmetlerinden en az birinin yapıya götürülmüş olması gerekir.
- İlgili yönetmelikler doğrultusunda fenni gereklerin yerine getirilmiş olması gerekir.
- Kanunun yayımı tarihinden sonra başvuruda bulunulmuş olmalıdır.
- Abonelik, yapı kullanma izni alıncaya kadar geçerlidir.
- Bağlanan su veya elektrik aboneliği kazanılmış hak teşkil etmez.
- İlgili belediye tarafından elektriğin kesilmesinin talep edilmesi hâlinde abonelik iptal edilir.
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi Esas 2024/3028, Karar 2025/1912 sayılı ve 07.04.2025 tarihli güncel kararında geçici abonelik konusunun nasıl ele alınması gerektiğini açıklamıştır:
“Bu itibarla İlk Derece Mahkemesince; yukarıda yer verilen Kanun hükümleri ve Dairemizin konuya ilişkin güncel içtihatları uyarınca, 3194 sayılı Kanunun 7417 sayılı kanunla değişik Geçici 11. maddesi uyarınca aboneliğe konu yapının inşaatının 31.12.2021 tarihinden önce tamamlanıp tamamlanmadığının tespit edilmesi gerektiği, bu sebeple yapının bulunduğu taşınmazın hava fotoğrafları dosyaya kazandırıldıktan sonra mahallinde keşif yapılarak inşaatın tamamlanıp tamamlanmadığı, tamamlanmış ise hangi tarihte tamamlandığı, taşınmazın kullanılıp kullanılmadığının araştırılması ve geçici abonelik için yapı inşaat ruhsatı alınma ve buna göre yapılma şartlarının aranmayacağı gözetilerek ortaya çıkacak sonuca karar verilmesi gerekirken, eksik araştırma ile davanın reddine karar verilmiş olması doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.”
Geçici Abonelik Rejiminin Tarihsel Çerçevesi
3194 sayılı İmar Kanunu’nda geçici su ve elektrik aboneliğine ilişkin düzenlemeler, esas itibarıyla yapının yapım tarihi esas alınarak şekillenmiştir. Zaman içinde değişen düzenlemelerde temel fark, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni şartlarının hangi dönemlerde aranıp aranmadığı noktasında ortaya çıkmıştır.
İlk olarak, 12.10.2004 tarihinden önce yapılmış yapılar bakımından, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni şartı aranmamış; yapıya altyapı hizmetlerinden en az birinin götürülmüş olması geçici abonelik için yeterli kabul edilmiştir.
12.10.2004 – 26.07.2008 tarihleri arasındaki dönemde yapı ruhsatı aranmış, ancak yapı kullanma izni şartı getirilmemiştir.
26.07.2008 – 11.05.2018 arasında ise geçici abonelik rejimi daraltılmış; elektrik ve su aboneliği için hem yapı ruhsatı hem de yapı kullanma izni aranmıştır.
11.05.2018 tarihinde yürürlüğe giren Geçici 16. madde ile, 31.12.2017 tarihinden önce yapılmış yapılar bakımından yapı kayıt belgesi esas alınmış; yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni şartları geçici olarak tamamen devre dışı bırakılmıştır.
Son olarak, 05.07.2022 tarihinde Geçici 11. maddede yapılan değişiklikle, 31.12.2021 tarihinden önce yapılmış yapılar bakımından yapı ruhsatı şartı kaldırılmış; 31.12.2021 – 01.07.2022 arası yapılar için ise yapı ruhsatı aranmış, yapı kullanma izni aranmıştır. 01.07.2022 sonrasında yapılan yapılar bakımından ise yeniden genel kurala dönülerek, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni birlikte aranmaya başlanmıştır.